Öneri No
Öneri Özeti
İlgili Kurum/Kuruluşlar
 
Anayasa’da temel hak olarak bilgiye erişim ve internet
Anayasa’da düzenlenen özel hayatın gizliliği, haberleşme hürriyeti ve haberleşmenin gizliliği, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına ilişkin düzenlemeler esas alınarak; bilgiye erişim hakkını kısıtlayan her türlü engeli ortadan kaldıracak, katılımcılığın artmasına ve serbest kamuoyu oluşumuna imkân sağlayacak, ekonomik ve sosyal gelişmeyi destekleyecek şekilde, bilgiye erişim ve internet Anayasa’da temel bir hak olarak düzenlenmelidir.
 
Kurumsal Yapılanma
[SEÇENEK-1: Bilişim Bakanlığı Kurulması]
Bilişim sektörünün potansiyelinin harekete geçirilmesi, bilişim sektörünün tek bir elden koordine edilmesi, özellikle elektronik haberleşme, yayıncılık, posta ve bilgi teknolojileri sektörlerine ilişkin hedef, ilke, politika ve stratejilerin oluşturulması işlevleri bu alanda görevli tek bir kurumsal yapı tarafından gerçekleştirilmelidir. Bu çerçevede, oluşturulması gereken kurumsal yapının Bakanlık (Bilişim Bakanlığı) şeklinde yapılanması önerilmektedir. Önerinin hayata geçirilmesi durumunda, kurulacak Bakanlığın yetki ve sorumlulukları çerçevesinde, bilişimle ilgili yetki ve sorumluluk sahibi tüm kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunları revize edilmelidir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
Kurulması önerilen Bilişim Bakanlığı tarafından;
a. Bilişim sektörünün tamamına ilişkin, küresel gelişmelerin yakından izlenmesi,
b. Bu alanda risklerin, fırsatların ve tehditlerin ulusal düzeyde ayrıntılı olarak analiz edilmesi,
c. Bilişim alanında ulusal düzeyde hedef, ilke, politika ve stratejiler geliştirilmesi,
d. Bilişim alanında ulusal koordinasyonun sağlanması,
e. Bağlı, ilgili ve ilişkili kurumların faaliyetlerinin bunlara uygunluk yönünden izlenmesi,
f. Bilişim sektörüne ilişkin resmi istatistiklerin oluşturulması,
g. Mevzuat taslaklarının hazırlanması veya hazırlanmasında koordinasyonun sağlanması,
h. Uluslararası hukukun iç hukuk sistemine uyarlanmasının koordine edilmesi,
i. Özellikle kişisel verilerin korunması, bilgi güvenliğinin sağlanması, spektrumun etkin ve verimli kullanılması, ortak yerleşim ve tesis paylaşımı ile elektronik haberleşme altyapılarının kurulması ve geçiş hakları konusunda etkin görevler üstlenilmesi
önerilmektedir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
[SEÇENEK-2: Bilişim Ajansı Kurulması]
Sektörün dinamizmine uygun bir şekilde, gerekli ihtiyaçlara hızlı reaksiyon verebilecek, uluslararası kabul görmüş kurumsal yönetişim ilkelerine tam uygun, Başbakana doğrudan bağlı, tüzel kişiliği haiz bir Bilişim Ajansı kurulması önerilmektedir.
Bu bağlamda, Ajans yetkin kişilerden oluşan bir yönetim kurulu tarafından yönetilmelidir. Yönetim kurulu üyelerinin belirlenmesine ilişkin süreçler, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun olmalı, üyelerin yetkinliğine yönelik kriterler güçlü olmalıdır. Yönetim kurulu; strateji ve politika üretimi, stratejik yönetim, iç kontrol, risk yönetimi gibi kritik alanlara odaklanmalı, yöneticilerin atanması, personelin ücret rejiminin belirlenmesi gibi konularda karar alma yetkisi bulunmalıdır.
Ajansa yönelik kamu pay sahipliği işlevi dikkatli bir biçimde tasarlanmalıdır. Ajansın, bütçe, yatırım gibi parametreleri bahse konu pay sahipliği modeli ve kurumsal yönetişim ilkeleri çerçevesinde belirlenmelidir.
Ajansın üst yöneticisi (CEO), Ajansın yönetim kurulunun üyesi olmalı; kendisi ile Yönetim Kurulu arasında performans sözleşmesi yapılmalı; ancak görevler ayrılığı ilkesinin gereği olarak üst yönetici, yönetim kurulunun başkanı olmamalıdır. Ayrıca, atanacak ilk üst yöneticinin küresel düzeyde ya da ülke düzeyinde kurumsal büyük şirketlerde üst yöneticilik yapmış başarılı bir kişi olması tavsiye edilmektedir.
Ajans, TBMM’ye hesap vermelidir. Ajansın mali raporları uluslararası standartlara uygun olmalıdır. Ajansın dış denetimi Sayıştay tarafından yapılmalı, ayrıca uluslararası standartlara uygun olarak bağımsız dış denetim yapılmalıdır. Ajansın iç denetimi, yönetim kurulu üyelerinden oluşacak bir denetim komitesi tarafından gerçekleştirilmelidir.
Ajansın faaliyetlerine, Başbakan başkanlığında önemli e-devlet projelerine sahip kamu idareleri, bilişim sektörü, STK’lar ve akademik kurumların da temsil edildiği bir danışma kurulunun yön vermesinde yarar bulunmaktadır. Bu amaçla, 2009 yılında e-Devlet ve Bilgi Toplumu Kanun Tasarısı Taslağında önerilen Bilgi Toplumu Ajansı, yukarıda Bilişim Bakanlığı önerisi için öngörülen yetki ve sorumluluklara uygun olarak yeniden kurgulanmalıdır.
Ajansın personel ve ücret rejimi; bilişimin ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına en fazla katkı yapmasını sağlamasında önem arz eden branşlarda, en iyi üniversitelerin en başarılı mezunlarını, ilgili alanlarda muteber kurumlarda doktora yapmış kişileri ve küresel/milli ölçekte dev bilişim şirketlerinde kritik görevler üstlenmiş bireyleri cezbedecek nitelikte olması tavsiye edilmektedir. Personelin ve yöneticilerin yetkinliklerinin uluslararası standartlara uygun tanımlanması gerekmektedir. İşe alım kriterlerinin şeffaf ve modern insan kaynakları yönetimine uygun olması büyük önem taşımaktadır.
Bu Seçeneğin hayata geçirilmesi durumunda, Bilişim Bakanlığı kurulmasına ilişkin 1. Seçenekte bağlı, ilgili ve ilişkili kurum/kuruluşlar tarafından icra edilmesi öngörülen fonksiyonlar, Bilişim Ajansında oluşturulacak münhasır daireler tarafından yerine getirilebilecektir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
[SEÇENEK-3: Mevcut Bakanlıklardan Uygun Olanın Yeniden Yapılandırılması]
Yeni bir kurumun oluşturulması (Bakanlık ya da Ajans), ciddi alt yapı çalışmaları yapılması, merkezi yönetim bütçesinden önemli miktarda ödenek ayrılması, insan kaynağı temini, kurumlar arası görev dağılımında oluşabilecek çakışmaların mer’i mevzuattan ayıklanması, yeni mevzuat düzenlemelerinin yapılması gibi sebeplerden dolayı, zorlu bir süreci beraberinde getirmektedir. Bahse konu kurumsal yapılanmanın dikkatli tasarlanmaması halinde, değişim süreci; kamunun daha da hantallaşması, bürokrasinin artması, kurumsallaşmanın başarılamaması gibi riskler de barındırmaktadır.
Dolayısıyla ilk iki seçenek için, ilgili tüm tarafların katılımıyla kapsamlı bir şekilde fayda-maliyet analizi, risk analizi ve etki analizi çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Yapılacak çalışmalar neticesinde, yeni bir kurumsal yapının, mevcut şartlar altında anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılması durumunda ise mevcut yapının iyileştirilmesi önerilmektedir. Bu itibarla, 1. seçenekte sunulan ve Bilişim Bakanlığı tarafından icra edilecek fonksiyonların, mevcut Bakanlıklardan birisi marifetiyle yapılmasının (Bu Bakanlık, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ya da Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olabilecektir.) uygun olacağı değerlendirilmektedir. Ancak, bu alternatifin uygulanması durumunda dahi, yukarıda sayılan görevlere uygun şekilde, ilgili bakanlığın yetki ve sorumlulukla donatılacak şekilde teşkilat kanunun revize edilmesi gerekecektir.
Diğer taraftan, 3. Seçeneğin uygulanması halinde, yeniden yapılandırılacak idarenin zayıf yanları, maruz kaldığı riskler ve tehditler, öneri kapsamında ilgili Bakanlığın bünyesinde kurulacak yeni alt birime/birimlere de sirayet edebilecektir.
 
TBMM’de Daimi Bilişim Komisyonu
Bilişim sektörünün tamamına, elektronik haberleşme, yayıncılık, medya, posta ve bilgi teknolojilerine ilişkin kanun tasarı ve tekliflerini görüşmek ve Anayasa, ulusal plan, program, politika ve strateji belgelerine uygunluk bakımından değerlendirmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde daimi bir ihtisas komisyonu kurulması; ayrıca bu Komisyon tarafından, bilişim sektöründe faaliyet göstermek üzere kurulması öngörülen kamu iştirakleri ile bu sektörde faaliyet göstermekle birlikte Sayıştay denetimi kapsamında bulunmayan kamu iştiraklerinin ve bilişim yatırımlarında ulusal kaynakların etkin ve verimli kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi önerilmektedir.
 
Bilişime ilişkin mevzuat düzenlemelerinde dağınıklığın giderilmesi, düzenlemelerin kapsam ve sınırlarının belirli olması
Bilişim sektörü, elektronik haberleşme ve internetle ilgili kanuni düzenlemelerin her birisi ayrı kanunlarla değil, özel kanununda ekleme ve değişiklikler yapılmak suretiyle hayata geçirilmesi önerilmektedir.
Bilişim ve elektronik haberleşme mevzuatında, özgürlükleri kısıtlayıcı, daraltıcı ve geniş yoruma açık “gibi bilgiler” türünden terimler yerine kapsam ve sınırları belirli düzenlemeler yapılmalıdır.
 
Birlikte Çalışabilirlik ve Kurumsal Standartlar Enstitüsünün kurulması
e-Dönüşüm sürecinde arzu edilen hedeflere ulaşılabilmesi için kamu kurumları arasında hem teknik hem de organizasyonel boyutta birlikte çalışabilirlik bilinci ve altyapısı ile etkin koordinasyonun sağlanması gerekmektedir. Bu itibarla; ulusal birlikte çalışabilirlik çerçevesini oluşturmak, bu çerçeveye uygun olarak kamu kurumlarını denetlemek, derecelendirmek ve yaptırım mekanizması oluşturmak amacıyla Birlikte Çalışabilirlik ve Kurumsal Standartlar Enstitüsü kurulması önerilmektedir. (Anılan Enstitünün fonksiyonları Kısım-1 altında Bölüm 11.5’te detaylı bir şekilde ele alınmıştır.)
 
Ulusal ve uluslararası düzeyde tam rekabete uygun İnternet
İnternetin (altyapı, ip dağıtımı, vs.) belirli ülkelerin tekelinden çıkarılarak küresel düzeyde rekabet ortamının oluşturulması için Birleşmiş Milletler nezdinde yapılan tüm girişimler desteklenmeli, ulusal internet pazarında da etkin ve sürdürülebilir bir rekabet ortamı sağlanmalıdır.
 
Kamu bilişim sistemlerinin iç ve dış denetimi
Bilişim sistemlerine yönelik iç denetim ve dış denetim (Sayıştay denetimi) standartları belirlenmeli, Sayıştay’ın bilişim denetimine ilişkin yetkinlikleri artırılmalı ve kamu bilişim sistemleri düzenli olarak bağımsız dış denetime tabi tutulmalıdır.
 
Ulusal sınırları aşan bilişim suçları için uluslararası anlaşmalar ve ulusal güvenlik standartları
Bilişim suçlarının sınır aşan suçlardan olması nedeniyle suç soruşturmasında kullanılacak verilerin diğer ülke kamu ve özel kurum kayıtlarında bulunması durumunda bu verilerin hızlı bir şekilde alınabilmesi için, gereken uluslararası anlaşmaların yapılması ve ikili işbirliklerinin geliştirilmesi ve ulusal güvenlik standartlarının belirlenmesi gerekmektedir.
 
Kamuda bilişim yatırımlarının sağlıklı analizlerle yapılması ve yerindelik denetimi
Kamuda bilişim yatırımlarına ve harcamalarına yönelik ihtiyaçlar sağlıklı şekilde analiz edilmeli, kararlar bilişim birimlerinde görevli kişilerin bireysel tercihlerine bırakılmamalı, harcamaların yerindeliği denetlenmelidir.
 
Kamu idarelerinin bilişim stratejilerine uygun bilişim yatırımları yapması
Bilişim teknolojileri yatırım kararlarının önceden belirlenmiş bilişim stratejilerine uygun olarak kurumsal amaç ve hedeflere paralel alınmasını ve bu projelerde kaynakların etkili ve verimli kullanılmasını sağlayacak mekanizmalar geliştirilmelidir.
 
e-Devlet hizmetlerinin derecelendirilmesi ve kullanıcı ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilmesi
e-Devlet hizmetleri; kullanılabilirlik, erişilebilirlik, kullanıcı mahremiyeti ve memnuniyeti gibi konularda derecelendirilmeli ve geliştirilmelidir. Ayrıca, e-devlet hizmetleri kullanıcıların ihtiyaç, beklenti ve tercihlerine göre özelleştirilebilmelidir.