Öneri No
Öneri Özeti
İlgili Kurum/Kuruluşlar
 
Stratejik sektör olarak bilişim
Bilişim sektörü, stratejik önem ve önceliğe sahip bir alan olarak değerlendirilmeli, bilişim teknoloji ve imkânları ülke yönetiminde etkin bir şekilde kullanılmalı, özellikle yazılım sektörü başta olmak üzere, bu alandaki tüm yatırım ve yeni teknolojiler, araştırma geliştirme faaliyetleri (tek kişilik araştırma geliştirme faaliyetleri dâhil) ve istihdam desteklenmeli, gerektiğinde vergisel avantaj ve kolaylıklar sağlanmalı, yerli ve yabancı tüm yatırımcıların yatırım kararlarını olumsuz yönde etkileyebilecek ve yeni yatırımların önünde engel teşkil edebilecek hukuki ve fiili koşullar ortadan kaldırılmalıdır.
 
Kurumsal Yapılanma
[SEÇENEK-1: Bilişim Bakanlığı Kurulması]
Bilişim sektörünün potansiyelinin harekete geçirilmesi, bilişim sektörünün tek bir elden koordine edilmesi, özellikle elektronik haberleşme, yayıncılık, posta ve bilgi teknolojileri sektörlerine ilişkin hedef, ilke, politika ve stratejilerin oluşturulması işlevleri bu alanda görevli tek bir kurumsal yapı tarafından gerçekleştirilmelidir. Bu çerçevede, oluşturulması gereken kurumsal yapının Bakanlık (Bilişim Bakanlığı) şeklinde yapılanması önerilmektedir. Önerinin hayata geçirilmesi durumunda, kurulacak Bakanlığın yetki ve sorumlulukları çerçevesinde, bilişimle ilgili yetki ve sorumluluk sahibi tüm kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunları revize edilmelidir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
Kurulması önerilen Bilişim Bakanlığı tarafından;
a. Bilişim sektörünün tamamına ilişkin, küresel gelişmelerin yakından izlenmesi,
b. Bu alanda risklerin, fırsatların ve tehditlerin ulusal düzeyde ayrıntılı olarak analiz edilmesi,
c. Bilişim alanında ulusal düzeyde hedef, ilke, politika ve stratejiler geliştirilmesi,
d. Bilişim alanında ulusal koordinasyonun sağlanması,
e. Bağlı, ilgili ve ilişkili kurumların faaliyetlerinin bunlara uygunluk yönünden izlenmesi,
f. Bilişim sektörüne ilişkin resmi istatistiklerin oluşturulması,
g. Mevzuat taslaklarının hazırlanması veya hazırlanmasında koordinasyonun sağlanması,
h. Uluslararası hukukun iç hukuk sistemine uyarlanmasının koordine edilmesi,
i. Özellikle kişisel verilerin korunması, bilgi güvenliğinin sağlanması, spektrumun etkin ve verimli kullanılması, ortak yerleşim ve tesis paylaşımı ile elektronik haberleşme altyapılarının kurulması ve geçiş hakları konusunda etkin görevler üstlenilmesi
önerilmektedir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
[SEÇENEK-2: Bilişim Ajansı Kurulması]
Sektörün dinamizmine uygun bir şekilde, gerekli ihtiyaçlara hızlı reaksiyon verebilecek, uluslararası kabul görmüş kurumsal yönetişim ilkelerine tam uygun, Başbakana doğrudan bağlı, tüzel kişiliği haiz bir Bilişim Ajansı kurulması önerilmektedir.
Bu bağlamda, Ajans yetkin kişilerden oluşan bir yönetim kurulu tarafından yönetilmelidir. Yönetim kurulu üyelerinin belirlenmesine ilişkin süreçler, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun olmalı, üyelerin yetkinliğine yönelik kriterler güçlü olmalıdır. Yönetim kurulu; strateji ve politika üretimi, stratejik yönetim, iç kontrol, risk yönetimi gibi kritik alanlara odaklanmalı, yöneticilerin atanması, personelin ücret rejiminin belirlenmesi gibi konularda karar alma yetkisi bulunmalıdır.
Ajansa yönelik kamu pay sahipliği işlevi dikkatli bir biçimde tasarlanmalıdır. Ajansın, bütçe, yatırım gibi parametreleri bahse konu pay sahipliği modeli ve kurumsal yönetişim ilkeleri çerçevesinde belirlenmelidir.
Ajansın üst yöneticisi (CEO), Ajansın yönetim kurulunun üyesi olmalı; kendisi ile Yönetim Kurulu arasında performans sözleşmesi yapılmalı; ancak görevler ayrılığı ilkesinin gereği olarak üst yönetici, yönetim kurulunun başkanı olmamalıdır. Ayrıca, atanacak ilk üst yöneticinin küresel düzeyde ya da ülke düzeyinde kurumsal büyük şirketlerde üst yöneticilik yapmış başarılı bir kişi olması tavsiye edilmektedir.
Ajans, TBMM’ye hesap vermelidir. Ajansın mali raporları uluslararası standartlara uygun olmalıdır. Ajansın dış denetimi Sayıştay tarafından yapılmalı, ayrıca uluslararası standartlara uygun olarak bağımsız dış denetim yapılmalıdır. Ajansın iç denetimi, yönetim kurulu üyelerinden oluşacak bir denetim komitesi tarafından gerçekleştirilmelidir.
Ajansın faaliyetlerine, Başbakan başkanlığında önemli e-devlet projelerine sahip kamu idareleri, bilişim sektörü, STK’lar ve akademik kurumların da temsil edildiği bir danışma kurulunun yön vermesinde yarar bulunmaktadır. Bu amaçla, 2009 yılında e-Devlet ve Bilgi Toplumu Kanun Tasarısı Taslağında önerilen Bilgi Toplumu Ajansı, yukarıda Bilişim Bakanlığı önerisi için öngörülen yetki ve sorumluluklara uygun olarak yeniden kurgulanmalıdır.
Ajansın personel ve ücret rejimi; bilişimin ülkemizin sürdürülebilir kalkınmasına en fazla katkı yapmasını sağlamasında önem arz eden branşlarda, en iyi üniversitelerin en başarılı mezunlarını, ilgili alanlarda muteber kurumlarda doktora yapmış kişileri ve küresel/milli ölçekte dev bilişim şirketlerinde kritik görevler üstlenmiş bireyleri cezbedecek nitelikte olması tavsiye edilmektedir. Personelin ve yöneticilerin yetkinliklerinin uluslararası standartlara uygun tanımlanması gerekmektedir. İşe alım kriterlerinin şeffaf ve modern insan kaynakları yönetimine uygun olması büyük önem taşımaktadır.
Bu Seçeneğin hayata geçirilmesi durumunda, Bilişim Bakanlığı kurulmasına ilişkin 1. Seçenekte bağlı, ilgili ve ilişkili kurum/kuruluşlar tarafından icra edilmesi öngörülen fonksiyonlar, Bilişim Ajansında oluşturulacak münhasır daireler tarafından yerine getirilebilecektir.
 
Kurumsal Yapılanma (devam)
[SEÇENEK-3: Mevcut Bakanlıklardan Uygun Olanın Yeniden Yapılandırılması]
Yeni bir kurumun oluşturulması (Bakanlık ya da Ajans), ciddi alt yapı çalışmaları yapılması, merkezi yönetim bütçesinden önemli miktarda ödenek ayrılması, insan kaynağı temini, kurumlar arası görev dağılımında oluşabilecek çakışmaların mer’i mevzuattan ayıklanması, yeni mevzuat düzenlemelerinin yapılması gibi sebeplerden dolayı, zorlu bir süreci beraberinde getirmektedir. Bahse konu kurumsal yapılanmanın dikkatli tasarlanmaması halinde, değişim süreci; kamunun daha da hantallaşması, bürokrasinin artması, kurumsallaşmanın başarılamaması gibi riskler de barındırmaktadır.
Dolayısıyla ilk iki seçenek için, ilgili tüm tarafların katılımıyla kapsamlı bir şekilde fayda-maliyet analizi, risk analizi ve etki analizi çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Yapılacak çalışmalar neticesinde, yeni bir kurumsal yapının, mevcut şartlar altında anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılması durumunda ise mevcut yapının iyileştirilmesi önerilmektedir. Bu itibarla, 1. seçenekte sunulan ve Bilişim Bakanlığı tarafından icra edilecek fonksiyonların, mevcut Bakanlıklardan birisi marifetiyle yapılmasının (Bu Bakanlık, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ya da Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı olabilecektir.) uygun olacağı değerlendirilmektedir. Ancak, bu alternatifin uygulanması durumunda dahi, yukarıda sayılan görevlere uygun şekilde, ilgili bakanlığın yetki ve sorumlulukla donatılacak şekilde teşkilat kanunun revize edilmesi gerekecektir.
Diğer taraftan, 3. Seçeneğin uygulanması halinde, yeniden yapılandırılacak idarenin zayıf yanları, maruz kaldığı riskler ve tehditler, öneri kapsamında ilgili Bakanlığın bünyesinde kurulacak yeni alt birime/birimlere de sirayet edebilecektir.
 
TBMM’de Daimi Bilişim Komisyonu
Bilişim sektörünün tamamına, elektronik haberleşme, yayıncılık, medya, posta ve bilgi teknolojilerine ilişkin kanun tasarı ve tekliflerini görüşmek ve Anayasa, ulusal plan, program, politika ve strateji belgelerine uygunluk bakımından değerlendirmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde daimi bir ihtisas komisyonu kurulması; ayrıca bu Komisyon tarafından, bilişim sektöründe faaliyet göstermek üzere kurulması öngörülen kamu iştirakleri ile bu sektörde faaliyet göstermekle birlikte Sayıştay denetimi kapsamında bulunmayan kamu iştiraklerinin ve bilişim yatırımlarında ulusal kaynakların etkin ve verimli kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi önerilmektedir.
 
Bilişim ihtisas mahkemeleri ile bilişim uzmanı hâkim ve savcılar
Bilişim teknolojilerinin; ülke kalkınması ve güvenliğinde kritik role sahip olması, hızlı biçimde gelişmesi, sorunlarının hızlı biçimde saptanarak çözülmesinin kritik önemde olması sebepleriyle bilişim, elektronik haberleşme ve siber suçlar alanında ihtisas sahibi hâkim ve savcıların yetiştirilmesinin sağlanması ve bu alanlarda ihtisas mahkemelerinin kurulması gerekmektedir.
 
Yükseköğretim müfredatında bilişim hukuku
Bilişim ve elektronik haberleşme hukukunun bağımsız bir bilim dalı olarak kabul edilmesi ve bu konuya yükseköğrenim müfredatında yer verilmesi ve bu konuda lisansüstü programların açılması önerilmektedir.
 
Bilişime ilişkin mevzuat düzenlemelerinde dağınıklığın giderilmesi, düzenlemelerin kapsam ve sınırlarının belirli olması
Bilişim sektörü, elektronik haberleşme ve internetle ilgili kanuni düzenlemelerin her birisi ayrı kanunlarla değil, özel kanununda ekleme ve değişiklikler yapılmak suretiyle hayata geçirilmesi önerilmektedir.
Bilişim ve elektronik haberleşme mevzuatında, özgürlükleri kısıtlayıcı, daraltıcı ve geniş yoruma açık “gibi bilgiler” türünden terimler yerine kapsam ve sınırları belirli düzenlemeler yapılmalıdır.
 
Birlikte Çalışabilirlik ve Kurumsal Standartlar Enstitüsünün kurulması
e-Dönüşüm sürecinde arzu edilen hedeflere ulaşılabilmesi için kamu kurumları arasında hem teknik hem de organizasyonel boyutta birlikte çalışabilirlik bilinci ve altyapısı ile etkin koordinasyonun sağlanması gerekmektedir. Bu itibarla; ulusal birlikte çalışabilirlik çerçevesini oluşturmak, bu çerçeveye uygun olarak kamu kurumlarını denetlemek, derecelendirmek ve yaptırım mekanizması oluşturmak amacıyla Birlikte Çalışabilirlik ve Kurumsal Standartlar Enstitüsü kurulması önerilmektedir. (Anılan Enstitünün fonksiyonları Kısım-1 altında Bölüm 11.5’te detaylı bir şekilde ele alınmıştır.)
 
e-Ticaretin gelişimine ortam oluşturulması
Elektronik ticaretin geliştirilmesi, bu kapsamda sektörde faaliyet gösterenlerin hak, yetki ve yükümlülükleri ile güvenli elektronik ödeme sistemlerine ilişkin gereken düzenlemelerin hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.
 
Veri merkezi işletmeciliğinde cazibe merkezi
Ülkemiz veri merkezi işletmeciliği için bir cazibe merkezi haline getirilmelidir. Bu durum, bilgi güvenliği, kişisel verilerin korunması, vergilendirme, uluslararası platformlarda bu alanda söz sahibi olunması, hukuki anlaşmazlıklarda avantajlı konumda olabilmek gibi fırsatları bünyesinde barındırmaktadır. Bahse konu veri merkezlerinin fiziki ortam gerekliliklerine uygunluğu itibarıyla ve kalkınma politikaları çerçevesinde doğu illeri değerlendirilebilir.
 
İnternette yerli içeriğin ve yurt içinde barındırmanın teşvik edilmesi
Yerli içeriğin üretiminin özendirilmesi ve içeriğin yurt içinde barındırılmasının sağlanması yurt dışına döviz çıkışını azaltacağından, ülkemizin jeopolitik konumunun sonucu olarak internet değişim ve barındırma merkezi olarak gelişimi ve bu faaliyetler nedeniyle elde edilen gelirin vergilendirilebilmesini teminen,
a. İçeriğin yurt içerisinde barındırılmasının teşvik edilmesi,
b. Barındırma hizmetlerinin yurt dışından sağlanması yerine trafiğin ve içeriğin yurt içinde kalmasını sağlayacak tedbirlerin alınması,
c. Kamu kurum ve kuruluşlarının içeriklerinin yurt içinde tutulmasının zorunlu hale getirilmesi,
d. Yurt içinde üretilen içerik ve verinin yurt içinde tutulabilmesi hatta yurt dışında faaliyet gösteren şirketlerin de barındırma hizmetlerinin Türkiye’den sağlanması için gereken güvenli ve cazip ortamının sağlanması, bu amaçla öncelikle Kişisel Verilerin Korunmasına İlişkin Kanun Tasarısının yasalaştırılması ve diğer yapısal tedbirlerin alınması,
e. Barındırma hizmetleri için ihtiyaç duyulan enerji ve iklimlendirme maliyetlerini nispeten azaltacak bölgelere genişband internet yatırımı başta olmak üzere gereken yatırımların acilen yapılması,
f. Barındırma hizmetlerin gerektirdiği enerji ve diğer altyapı maliyetleri ile bu hizmetlerden alınan vergilerin hizmeti teşvik edici mahiyette gözden geçirilmesi
g. Yerli arama motoru, sosyal paylaşım ve video siteleri ile e-posta sağlayıcıların yaygınlaştırılması teşvik edilmelidir.
önerilmektedir.
 
Bulut bilişim ve barındırma hizmetlerinin gelişimi için gerekli ortamın oluşturulması ve ulusal politika belirlenmesi
Bulut bilişim ve barındırma hizmetlerinin gelişimi ve fırsatlarından ulusal düzeyde azami olarak istifade edilebilmesi için; hizmet alıcıların ve sağlayıcıların sorumluluklarının netleştirilmesi, kişisel verilerin gizliliğinin korunmasına ilişkin düzenlemelerin yapılması, genişband internet bağlantı kapasitesinin ve kalitesinin arttırılması, hizmet kalitesi seviyesinin belirginleştirilmesi, ulusal düzeyde bulut bilişim politika ve stratejilerinin oluşturulması aciliyet arz etmektedir.
 
Hizmet sağlayıcılara teşvik ve bulut bilişim hizmet alımına uygun mevzuat
Bilişim sektöründe hizmet sağlayıcı adaylarına vergi indirimi veya kredi teşviki sağlanması; ayrıca, kamu ihale ve bütçe planlama mevzuatının bulut bilişim hizmeti alımlarına uyumlu hale getirilmesi önerilmektedir.
 
Sürdürülebilir internet için alternatif haberleşme altyapı yatırımları
Elektronik haberleşmenin ve internetin doğal afetler ve olağanüstü haller nedeniyle aksaması riskine karşı haberleşmenin kesintisiz bir biçimde sağlanması ve kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliğin temin edilmesine yönelik alternatif haberleşme alt yapılarının kurulması, özellikle karasal şebekelerin tamamlayıcısı kablosuz (mobil ve uydu) sistemlerine yatırım yapılması gerekmektedir.
 
İletişim altyapı hizmetlerinde bürokrasinin ve mali güçlüklerin azaltılması
Bilişim sektörünün gelişimi ve bilgi toplumuna dönüşme hedef ve stratejilerinin gerçekleştirilmesini ve sayısal uçurumun giderilmesini teminen, hem sabit fiber altyapının hem de mobil altyapının kurulmasında işletmecilerin karşılaştığı idari ve mali güçlüklerin giderilmesi, bürokrasinin minimize edilmesi, işletmecilerin kamu mülkiyetindeki arazilerden, doğalgaz, petrol, elektrik ve enerji nakil hatlarından, karayolu, demiryolu ağlarından ve bunların haberleşme atıl altyapı ve kapasitelerinden uygun koşullarla istifadesinin sağlanmasının gerekli olduğu değerlendirilmektedir.
 
Ülkemizde İnternet Trafik Değişim Noktaları oluşturulması ve İstanbul’un Peering Merkezi olması
İnternete daha hızlı ve ucuz erişim için ülkemizde internet trafik değişim noktaları (IXP-Internet Exchange Points) oluşturulmalı; bu itibarla Türkiye’nin jeopolitik konumundan istifade edebilmek ve trafiğin yurtdışında gerçekleşmesini minimize etmek için İstanbul’un peering merkezi (internet omurgaları arasında doğrudan trafik akışı sağlayan ara bağlantı merkezi) haline getirilmesi bir ulusal politika olarak benimsenmelidir. Bu amaçla, uluslararası platformlarda ön plana çıkan Frankfurt, Amsterdam, Viyana gibi peering merkezi haline gelmiş şehirler için takip edilen stratejiler incelenmelidir. İlgili trafik değişimlerinin yurtdışında gerçekleşmesini engellemek ve Erişim Sağlayıcılar arasındaki ilgili politikaların düzenli bir şekilde yürütülmesi bir gereklilik haline gelmiştir.
 
Müşterek altyapı yatırımları ve kullanımı
İşletmeciler tarafından, mükerrer altyapı yatırımları yerine mevcut altyapı yatırımlarının geliştirilmesi ve ihtiyaç bulunan yerlere ulaşılmasını teminen, elektronik haberleşme ve yayıncılık tesis ve alt yapılarının, işletmeciler tarafından müştereken kurulması ve mevcut tesislerin paylaşılmasının sağlanması önerilmektedir.
 
Bilişim teknolojisi ürünleri ile gömülü sistemlerin üretiminin teşviki
Tüketimi hızla artan mobil elektronik haberleşme cihazları başta olmak üzere, bilişim teknolojisi ürünlerinin ve gömülü sistemlerin Türkiye’de üretimini teşvik edecek mekanizmalar oluşturulmalıdır.
 
Donanım ithalatında asgari kalite standartlarının belirlenmesi
Donanım ithalatında, asgari kalite şartlarını taşıma ve mümkün olduğunca donanımın tüm işletim sistemlerine uyumluluğu şartı aranmalıdır.
 
Ulusal ve uluslararası düzeyde tam rekabete uygun İnternet
İnternetin (altyapı, ip dağıtımı, vs.) belirli ülkelerin tekelinden çıkarılarak küresel düzeyde rekabet ortamının oluşturulması için Birleşmiş Milletler nezdinde yapılan tüm girişimler desteklenmeli, ulusal internet pazarında da etkin ve sürdürülebilir bir rekabet ortamı sağlanmalıdır.
 
IPv6’ya geçiş planı
İnternet adresleme yapısı olarak kullanılan 32 bitlik IPv4'ün yetersiz kalması nedeniyle, 128 bitlik adres yapısı olan IPv6’ya geçiş için altyapı çalışmalarının bir an tamamlanması ve bu alanda karşılaşılması muhtemel sıkıntılar karşısında ulusal düzeyde proaktif davranılması ve uluslararası adil paylaşım imkânlarının en etkili şekilde değerlendirmesi büyük önem arz etmektedir. Bu çerçevede, konuya ilişkin Başbakanlık Genelgesiyle öngörülen geçiş planına kamu idarelerince uyulması; ancak bu amacı gerçekleştirmek adına gereksiz harcamalar yapılmamasına dikkat edilmesi önerilmektedir. İlave olarak, merkezi bir idare tarafından tüm kamu idarelerinin IPv6’ya uyum düzeyine ilişkin boşluk analizi çalışması yapılmalı, raporlanmalı ve geçiş planının sonuçları takip edilmelidir.
 
İnternet Geliştirme Kurulunun daha etkin çalışması
İnternet Geliştirme Kurulu;
• Türkiye'de bilişim ve internet konusunda gelişmeleri yakından takip edip, sektörel gelişmelere ilişkin periyodik kamuoyu bilgilendirmesi (raporlama) yapmalı,
• Farklı ülkelerde yer alan benzeri yapılarla resmi koordinasyon görevi olmalı,
• Bilişim teknolojilerine ilişkin, üniversite-sanayi-sivil toplum kuruluşları arasında ortak projeler geliştirilmesine liderlik etmeli,
• Bilişim teknolojileri ve internetle ilgili toplumsal farkındalığı artırma çalışmalarına etkin katılım sağlamalı,
• Bilişim teknolojileri ve internet alanında proje sahipleri ve bu alanda devlet yardımlarından yararlanma gereksinimi olan girişimciler için bilgilendirme ve eğitim programları düzenlemelidir.
 
İnternete ve bilgiye erişimin kolaylaştırılması
Başta öğrencilerin toplu olarak yaşadıkları yerler olmak üzere, zaman içerisinde tüm hanelere, belirlenecek standart, kalite, hız ve kapasitede internet erişimin sağlanması ve toplumun bilgiye erişiminin kolaylaştırılması önerilmektedir.
 
Bilişim sektörünün sağlıklı gelişimi için yaptırımlarda orantılık
Mevzuatta öngörülen idari yaptırımların mümkün olduğunca; işlenen fiil ve elde edilen menfaatle orantılı ve kademeli olarak belirlenmesi, ihlalin niteliğine uygun olarak ilk ihlalde uyarının tercih edilmesi sektörün sağlıklı gelişimi açısından büyük önem arz etmektedir.
 
Yerli yazılımın ve internette Türkçe içeriğin nicelik ve niteliğinin artırılmasının teşvik edilmesi
Bilişim sektörüne özgü yerli yazılımlarla internetteki yerli ve Türkçe içeriğin nicelik ve niteliğinin artırılmasını teminen;
a. Yerli yazılım ve Türkçe içerik üretilmesine ilişkin yatırımların öncelikle desteklenmesi, araştırma geliştirme faaliyetlerine ilişkin teşviklerde yazılım sektörünün spesifik özelliklerinin de dikkate alınması,
b. İlgili eğitim kurumlarında, veritabanı uzmanı, yazılım uzmanı, ağ teknolojileri uzmanı, bilgi güvenliği uzmanı, web tasarım ve programlama uzmanı gibi sektörel ihtiyaçlara yönelik uluslararası düzeyde uzmanlar yetiştirilmesinin ve bu uzmanlara bilgi teknolojileri proje yönetimi eğitimleri de verilmesinin hedeflenmesi, yükseköğrenim kurumlarında müfredatın bu hedefe uygun olarak gözden geçirilmesi ve gereken bölümlerin açılması,
c. Fen-Edebiyat Fakülteleri başta olmak üzere, ilgili yükseköğrenim kurumlarında isteğe bağlı veya zorunlu olarak okutulan yazılım derslerinin saatlerinin artırılması,
d. Yükseköğrenim kurumlarının bilişimle ilgili bölümleri dışında kalan bölümlerinde okuyan öğrencilerin veya anılan bölümlerden mezun olanların, tercihe bağlı olarak bilişim dersleri alabilmelerinin ve bu sayede ikinci diploma ile mezun olabilmelerinin sağlanması,
e. Meslek ve teknik liselerdeki bilişimle ilgili bölümlerin kalite ve niteliklerinin artırılması,
f. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik açılan açık kaynak kodlu yazılım ve kripto kurslarının artırılması, Savunma Sanayi Müsteşarlığı tarafından bilişim teknolojileri ve ileri teknoloji savunma sistemleri ile ilgili alanlarda kursların açılması,
g. Kamu internet sitelerine ilişkin ortak standartların, kamu kurumlarının ve yetkililerinin internet ortamında ve sosyal medyadaki yerinin belirlenmesi ve buna göre kamu kurumlarının kamuya açıklanabilecek bilgilerini internet siteleri ve sosyal medya üzerinden kullanıcılarla paylaşmalarının sağlanması
önerilmektedir.
 
Toplum genelinde bilişim okuryazarlığının artırılması
Toplumun bilişim okuryazarlık düzeyinin artırılabilmesi amacıyla, kullanıcı dostu uygulamalar ile pozitif içerik desteklenmeli, ortaöğretim seviyesinde, medya okuryazarlığı dersinin içeriği, bilişim teknolojileri ve internetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımıyla zenginleştirilmeli ya da müfredatta seçmeli olarak bilinçli, güvenli ve etkin internet kullanımı dersine de yer verilmeli, seçmeli dersler arasında bulunan bilişim sistemleri ve yazılım dersi, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun belirlediği bilişim okuryazarlığı temel beceri ve kriterleri dikkate alınarak zorunlu hale getirilmelidir.
 
Toplum genelinde bilişim okuryazarlığının artırılması (devam)
Bilişim okuryazarlık eğitimleri ebeveynler ve öğretmenler başta olmak üzere toplumun her kesiminde yaygınlaştırılmalı; okullarda, sivil toplum kuruluşlarında ve internet kafelerde çocuklara ve ailelere bu konuda eğitimler verilmeli, bu eğitimlerde özellikle çocukların sakıncalı içeriklerden uzak tutulabilmesi amacıyla ebeveynler bilinçlendirilmelidir.
 
Bilinçli, güvenli ve etkin internet kullanımı için ebeveyn eğitimi
Ebeveynlerin internetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımı konusunda bilinçlendirilmesi amacıyla Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenen 7-19 yaş aile eğitim programlarının ilgili bakanlıklar, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları işbirliği içerisinde yaygınlaştırılması sağlanmalıdır.
 
Зok seslilik iзin Web 2.0
İnternette fikir ve düşüncelerin yayılmasında büyük rol oynayan web 2.0 sitelerinin (bloglar, forumlar, video siteleri, sosyal ağlar gibi) toplumda çok sesliliğin bir parçası olarak algılanmasının sağlanması ve kamuoyunun bu yönde bilinçlendirilmesi önem arz etmektedir.
 
Kamu internet erişim merkezleri, bilgi evleri ve teknoloji köyleri
Okul, halk eğitim merkezi, mesleki eğitim merkezi, öğretmenevi, kışla ve benzeri yerlerdeki kamu internet erişim merkezlerinin etkin kullanılması yönünde hukuki, idari ve teknik tedbirlerin alınması ve bu yönde bir uygulama modelinin geliştirilmesi ile bilgi evleri ve teknoloji köylerinin kurulması önerilmektedir.
 
Ar-Ge faaliyetlerinin teşviki
Araştırma geliştirme faaliyetlerine merkezi yönetim bütçesinden ve özel sektör tarafından ayrılan mali kaynakların artırılması, Ar-Ge harcamalarının kötüye kullanımına engel olacak ve etkinliğini denetleyecek uluslararası iyi uygulamalar dikkate alınarak gerekli mekanizmaların tesis edilmesi ve bu faaliyetlerde yükseköğrenim kuruluşları ile sanayi kuruluşları arasında etkin bir işbirliğinin sağlanmasına yönelik mekanizmaların tesis edilmesi önerilmektedir.